Dlaczego w Polsce nie ma winiet?  Krótka historia i funkcjonowanie winiet w krajach V4

Drodzy państwo,

tekst ten nie ma charakteru naukowego, raczej chciałbym, aby został on potraktowany jako „poradnik z ciekawostkami”. Zostanie tutaj przybliżona historia, jaką w każdym kraju przeszedł system winiet – od ich wprowadzenia aż po stan obecny. Przedstawię współczesne funkcjonowanie, mapy dróg i autostrad objętych płatnościami oraz podam praktyczne porady. Następnie skupimy się na Polsce, w której ich funkcjonowanie nie było jednoznaczne, można powiedzieć nawet skomplikowane. 

Winiety to nieodłączny płatny towarzysz podróżujących autostradami krajów V4 i nie tylko (posiada je łącznie 11 krajów). Czasem wjazd na teren drugiego kraju jest niemożliwy bez wcześniejszej opłaty, ponieważ nie zawsze istnieje możliwość zakupu przed bezpośrednim przekroczeniem granicy. W takiej sytuacji, aby uniknąć kosztownej rozmowy z policjantami, trzeba zabezpieczyć się na zapas. Kończąc wprowadzenie, najważniejszą różnicą między winietą a opłatą bramkową jest sama idea płatności. Płacimy za okres użytkowania niezależnie od ilości przebytych kilometrów. Może przybierać różne formy: papier, naklejka na szybę, cyfrowa oraz elektroniczna. Różnice występują również ze względu na czas, na jaki się je kupuje oraz kategorię pojazdu. Jednakże rozszerzeniem tego tematu zajmę się później.

CZESKIE POCZĄTKI

Prekursorem opłat czasowych za użytkowanie odpowiednio oznakowanych dróg w V4 stały się Czechy, które wprowadziły je od 1 stycznia 1995 roku. Do tego momentu drogi szybkiego ruchu były całkowicie bezpłatne i traktowane jako publiczny przywilej od państwa dla obywateli. Sam proces wprowadzania może nie wywoływał wyraźnych społecznych sporów, jednakże w parlamencie istniały podziały. Rząd Václava Klausa, tworzony przez ODS, KDS, KDU‑ČSL i ODA tłumaczył, że opłata jest uzasadniona, ponieważ sprawiedliwym jest, aby korzystający najczęściej z dróg szybkiego ruchu ponosili większe opłaty. Argumentowano też wyższość systemu opłat czasowych nad odcinkowymi mniejszymi kosztami funkcjonowania. W samym uzasadnieniu projektu druku 303 można wyciągnąć wniosek, że głównymi motywacjami rządu były przyspieszenie budowy nowych autostrad, odciążenie państwowego budżetu oraz włączenie sektora prywatnego. Francja, Włochy i Anglia posłużyły jako praktyczne przypadki, na które powoływano się w uzasadnieniu. Przeciwną stroną był Lewy blok, którego zdaniem kierowcy czescy nie powinni płacić za drogi, które zostały wybudowane z publicznych pieniędzy do końca 1992 roku. Václav Havel nie użył prawa weta i finalnie ustawa nr 134/1994 weszła w życie 1 stycznia 1995 roku. Opłata dotyczyła pojazdów silnikowych – zarówno osobowych jak i ciężarowych, a początkowo nawet motocykli. 569.9 na 651.2 kilometrów autostrad i dróg ekspresowych zostało objętych opłatami. Jedyna dostępna do zakupu winieta obejmowała okres jednego roku i kosztowała od 400 CZK za osobówkę do nawet 2000 CZK dla pojazdów o wadze przekraczającej 12 ton. W 1997 roku weszła w życie nowa ustawa drogowa, która w paragrafie 22 zwolniła motocykle z opłat i wprowadziła usprawnienia działających rozwiązań. Na jej mocy za funkcjonowanie systemu oraz pobór opłat odpowiada Ministerstwo Transportu, które wraz z Policją Republiki Czeskiej egzekwują kontrolę uiszczania powinności przez kierowców. W 2000 roku wprowadzono możliwość opłat 10-dniowych i miesięcznych, które widzimy po dziś dzień. Ważne zmiany dokonały się w 2007 oraz 2010 roku. Na ich mocy uruchomiono elektroniczne myto dla pojazdów przekraczających kolejno 12 ton oraz w przedziale 3,5t-12t, którego wysokość opierała się na pokonanym dystansie. Od 2008 roku pojazdy powyżej 3,5t musiały również zapłacić za użytkowanie niektórych dróg I klasy (de facto najważniejszych połączeń międzymiastowych). Winieta miała postać dwuczęściowego kuponu. Jedną częścią była naklejka, którą przyklejano na przednią szybę, a drugą trzymało się ze sobą jako dowód zakupu. System papierowy zakończył się w 2021 roku, kiedy to winieta stała się całkowicie elektroniczna.

JAK SYSTEM CZESKI DZIAŁA OBECNIE?

W związku z elektryfikacją procesu zakupu winiet stał się on prostszy i szybszy. Istnieje wiele stron internetowych oferujących zakup: winiety-online.pl, czechvignette.cz, www.vintrica.com, ale oficjalną jest edalnice.gov.cz. Jeżeli ktoś jest tradycjonalistą, może zakupić winiety na stacji benzynowej, w urządzeniach podobnych w swoim działaniu do wolnostojących biletomatów bądź w punktach zakupu. Chociaż w przypadku tych ostatnich warto uważać na twórcze „kombinatorstwo” z zawyżaniem cen, których dobrym przykładem jest ten klip wideo:

Europe’s HIGHWAY STICKER SCAM Exposed (Honest Guide)  

Gdy już kupujemy winietę podajemy potrzebne dane, choć najważniejszy jest numer rejestracyjny, który odczytują kamery na bramownicach, MOP-ach, samochodach patrolowych oraz fotoradarach. Schemat: kamera – numer rejestracyjny – baza winiet – winieta ważna/nieważna/pojazd zwolniony z zakupu.

Jakiekolwiek próby przejechania na „gapę” skończą się zatrzymaniem przez policjanta albo wiadomością od administracji celnej. Wcześniej kontrole przeprowadzano wzrokowo poprzez kontrolę naklejek czy dowodów zakupu. Jeżeli dostaniemy mandat, musimy go zapłacić na miejscu. W przeciwnym wypadku czeska policja zatrzyma nam dowód rejestracyjny do wyjaśnienia sprawy. Jeśli popełnimy błąd przy zakupie winiety podczas wprowadzania danych, istnieje możliwość szerokiej edycji przed dniem aktywacji winiety jak i po (w drugim przypadku jest ona dużo węższa i obejmuje dwa znaki). Sprawa wygląda inaczej w przypadku pojazdów powyżej 3,5t. Jak wcześniej wyjaśniałem, od 2010 roku myto pobierano już od długości pokonanego odcinka. Operatorem technicznym całego systemu był Kapsch, w którym należało uprzednio zarejestrować się. Aby myto było naliczane, należało zamówić urządzenie PREMID, które wykorzystywało technologię mikrofalową i łączyło się z systemem automatycznego poboru opłat.

Żeby je otrzymać, należało wstąpić do punktu informacyjnego lub dystrybucyjnego PREMID. Można tam było zarejestrować urządzenie, pobrać je za opłatą kaucji i zawrzeć umowę pre-paid albo post-paid. Pre-paid działał bardzo podobnie do doładowań, jakie można kupić do swojego telefonu, gdy chcemy jednorazowo zwiększyć ilość internetu w abonamencie. Gotówką, kartą kredytową lub paliwową wpłacamy kwotę, która wykorzystywała się podczas jazdy. Post-paid mogła zostać zawarta tylko w punkcie informacyjnym albo u pośrednika operatora karty paliwowej. Była to płatność kalkulowana na podstawie całości przejechanej trasy. Koszty przed podróżą po wpisaniu parametrów pojazdu można było obliczyć dzięki kalkulatorowi na stronie www.premid.cz. Opłaty zależały od liczby osi oraz klasy emisji substancji szkodliwych. Kontrole następowały na bramownicach lub mobilnie przez pracownika Generalnego Urzędu Ceł Republiki Czeskiej. System kontrolny działał przez całą dobę, więc wszelkie nieprawidłowości w naliczaniu myta bądź błędnych danych były przekazywane z automatycznie zrobionym zdjęciem. Od 2019 roku nastąpiły 2 kluczowe zmiany. Po pierwsze zrezygnowano z technologii mikrofalowej. 

Nowe urządzenie Billien OBU wykorzystuje GNSS, sieć komórkową oraz DSRC, a PREWID przestał być kompatybilny. Słowacja ma swoją wersję, ale o tym później. System rozpoznaje jadący pojazd przez wirtualne punkty, wzór to długość odcinka pomnożony przez stawkę dla pojazdu. Kontrola w swojej filozofii działa praktycznie tak samo, tylko wykorzystuje inną formę łączności z odbiornikiem. Sama stawka zależy od rodzaju drogi, masy, liczby osi, kategorii pojazdu, normy EURO i emisji CO₂. Także jak widać mocno poszerzono ilość zmiennych. 

Jak zarejestrować pojazd w systemie poboru opłat – MYTO CZ 

Druga zmiana to operator techniczny. Formalnie operatorem systemu i pobierającym myto jest państwowe ŘSD, ale jego obsługę zapewnia CzechToll, działający w ramach konsorcjum ze SkyToll. Sam CzechToll określa się jako „dostawca i usługodawca kompleksowej obsługi systemu” na podstawie umowy zawartej z ŘSD w 2018 roku. Nie ustala natomiast stawek i zasięgu dróg płatnych. Obie należą do ITIS Holding i są siostrzanymi firmami, wspólnie rywalizującymi w przetargach. 

Jest to o tyle ciekawe, że winietami dla pojazdów do 3,5 t zajmują się w pełni państwowe 

SFDI i CENDIS. Polecam obejrzeć film pod poniższym linkiem, w którym kanał SOSEN wyjaśnia funkcjonowanie samego urządzenia.

Kierowca C+E | MYTO CZ | System poboru opłat drogowych Czechy | Mapa płatnych odcinków | 

Tutaj udostępniamy aktualne mapy zasięgu płatnych dróg:

SŁOWACJA

Do 30 czerwca 1996 r. zwykły przejazd słowackimi autostradami pozostawał bezpłatny. Przepisy przewidywały wprawdzie opłaty lub zezwolenia za szczególne korzystanie z drogi, na przykład za przejazdy ponadnormatywne. Czyli mieliśmy bliźniaczo podobną sytuację jak u czeskiego sąsiada. Same winiety nie miały poświęconemu im prawa, były one elementem dyskusji nowej dużej ustawy nr 160/1996, która wielowektorowo zmieniała poprzedniczkę w 25 paragrafach. Wątek winiet pojawia się w sekcji 6 (2) i brzmiał następująco:

W (3) wydzielono również zwolnienia dla np. policji, żandarmerii wojskowej, administratorom autostrad i innym pojazdom uprzywilejowanym. W (4), (5) i (6) wprowadzono naklejki, uprawnienia policji do ich kontroli oraz nadano Państwowemu Funduszowi Ubezpieczeń Dróg prawo do dystrybucji, sprzedaży i wymiany naklejek.

Co do samej odpłatności, spotkała się ona z dość szeroką akceptacją parlamentarną. Dyskusje dotyczyły głównie wysokości stawek oraz ilości uprzywilejowanych pojazdów. Motywacje podane w uzasadnieniu były głównie finansowe i miały służyć realizacji rządowych programów budowy autostrad. Dekret Ministerstwa Transportu, Poczty i Telekomunikacji Republiki Słowackiej z 13 czerwca 1996 określił zasięg dróg płatnych, wysokość opłat oraz dokładną formę naklejek. 

185/1996 Dekret Ub. Ministerstwa Transportu, Poczty i Telekomunikacji Republiki Słowackiej ustanawiający odcinki autostrad i dróg dla pojazdów silnikowych podlegających płatności za ich użytkowanie oraz modyfikacji naklejki potwierdzającej zapłatę | Slov-Lex

W 2007 roku na mocy Ustawy nr 25/2007 wprowadzono podstawy elektronicznego myta, zależnego od dystansu dla pojazdów o masie większej niż 3,5t. W dziesięciu paragrafach opisano m.in jaka technologia jest pożądana, jak pobierana jest kwota, wspomniano o jednostce pokładowej, sposobie naliczania stawki opłat oraz wymieniono spółkę państwową Narodná diaľničná spoločnost jako administratora danych.

https://static.slov-lex.sk/static/SK/ZZ/2007/25/20070401.print.html

Krótko po tym w lipcu 2007 roku ruszył przetarg na 14-letni kontrakt wart 600 mln euro, który wygrał SkyToll, rywalizując m.in. z Kapsch, Siemensem, Sanefem czy Slovak Telekom. Umowę podpisano 13 stycznia 2009 roku, a system uruchomiono 1 stycznia 2010 r. Zastosowano rozwiązanie satelitarne GNSS, wspomagane technologią mikrofalową DSRC do kontroli pojazdów. Start systemu nie należał do najłatwiejszych. Na protesty przewoźników narzekających na zbyt duży zakres płatnych dróg oraz wysokie koszty nałożyło się wejście do strefy euro. Przez okres przygotowawczy, czyli w latach 2007–2009, nadal sprzedawano tradycyjne, dwuczęściowe nalepki autostradowe: jedna część trafiała na szybę, druga stanowiła kupon kontrolny. Wpisywano na nim numer rejestracyjny. Stosowano m.in. hologram, kod kreskowy, mikrotekst i zabezpieczenia przed ponownym naklejeniem.  Obejmowały one zarówno pojazdy lekkie, jak i cięższe kategorie pojazdów. Tak jak w Czechach, od 2010 roku mieliśmy do czynienia z bardzo podobnym systemem mieszanym. Jednakże prawo dla pojazdów do 3,5t, będące ciągle nowelizowaną ustawą czechosłowacką z 1961 roku, zaczęło być postrzegane jako coś archaicznego. Stąd w następnych latach zaczęto dokonywać poprawek, których kulminacją była odrębna ustawa o winietach nr 488/2013, która wprowadziła bazy prawne dla winiet elektronicznych. 1 stycznia 2016 roku nastąpiło pełne przejście na e-winietę, dzięki czemu naklejki zostały wycofane. Podobnie jak w Czechach, operatorem technicznym również została spółka prywatna (SkyToll), a poborcą i zarządcą państwo. Przez następne lata nastąpiła stabilizacja systemu, która miała na celu wygładzać niedoskonałości, czego dobrym przykładem jest zmiana w 2020 roku. Polegała ona na tym, że stara winieta roczna była związana z rokiem kalendarzowym, a nie elastyczną datą kupna. Zostało to naturalnie zmienione. Do 2024 roku mieliśmy ciekawą sytuację funkcjonowania dwóch wersji rocznych winiet.

CZASY OBECNE

Sposób zakupu nie różni się znacząco od poprzedniego przypadku. Mamy oficjalną stronę działającą w języku polskim: eznamka.sk, służącą do zakupu e-winiety. Dostępne są warianty 1-dniowe, 10-dniowe, 30-dniowe i roczne. Nie dotyczy to motocykli. Jeżeli przekraczamy 3,5t swoim samochodem osobowym, musimy zakupić dodatkową winietę dla przyczepy. Oprócz oficjalnej strony istnieją aplikacje mobilne, samoobsługowe punkty sprzedaży i, naturalnie, pośrednicy. Dowód zakupu nie jest wymagany przy kontroli, która odbywa się automatycznie za pomocą urządzeń przydrożnych i bram kontrolnych, odczytujących tablice rejestracyjne oraz komunikujących się z urządzeniem OBU. Obecne również są jednostki mobilne. Należy bardzo uważać przy wprowadzaniu danych. Edycja jest możliwa tylko w wypadku zakupu z datą przyszłą i wynosi tylko 15 minut. Nie ma także zwrotów. Co do wjazdu pojazdów powyżej 3,5t procedura jest bardzo podobna do czeskiej i wygląda następująco: 

Rejestracja pojazdu (strona eMyto, punkt obsługi klienta lub EETS) – przedstawienie dokumentów pojazdu, numeru rejestracyjnego, państwa rejestracji, najwyższej dopuszczalnej masy całkowitej, liczby osi, kategorii EURO i normy emisji CO₂ – rejestracja, montaż i wpłata kaucji 50 euro – umowa pre-paid lub post-paid – jazda z poprawnie działającym sprzętem.

OD BRAMEK DO JEDNOLITEJ WINIETY

Nieoczekiwanie, to w kraju ówczesnej Republiki Węgierskiej najwcześniej wprowadzono podstawę prawną dla opłat. Ustawa nr I z 1988 r. w Artykułach 33/A i 33/B dawała następujące uprawnienia:

„Art 33

(2) Zarządca drogi publicznej, organ lub organizacja uprawniona do pobierania opłat za korzystanie z drogi oraz nadzoru nad jej udziałem oraz organ wyznaczony na podstawie artykułu 21 ust. 4 mogą dokonać rejestracji pojazdu i jego oficjalnego znaku w celu udowodnienia popełnienia wykroczeń określonych w dekrecie rządowym zgodnie z artykułem 21 (5). Zarządca drogi publicznej, organ lub organizacja uprawniona do pobierania opłat za korzystanie z drogi oraz nadzoru nad jej płatnością musi niezwłocznie przekazać rejestr sporządzony przez niego organowi wyznaczonemu na mocy artykułu 21 ust. 4. Jeśli organizacja uprawniona do kontroli płatności kary nie ma prawa do ściągnięcia roszczenia karnego, natychmiast przekazuje zgłoszenie organizacji uprawnionej do pobierania kary bez zwłoki. ^* 

(3) Podmioty określone w punkcie (2) mogą korzystać z podmiotu do nagrywania i przekazywania. ^* 

(4) ^* 

(5) Minister koordynuje działania zarządców krajowych dróg publicznych, finansuje służbę zarządzania drogami oraz nadzoruje świadczenie usług określonych w umowie operacyjnej. ^* 

(6) W trakcie wdrażania i funkcjonowania elektronicznego systemu poboru opłat i kontroli opłat, organizacje zarządzające drogami wymienione w punkcie (1) będą współpracować z organizacjami wyznaczonymi do realizacji określonych zadań, współtwórcami oraz wykonawcą elektronicznego systemu poboru i kontroli opłat.

(7) Obsługa złożonych punktów kontroli ruchu będzie prowadzona przez zarządcę drogi publicznej – zgodnie z postanowieniami umowy zawartej z centralnym organem organu utworzonym do wykonywania ogólnych zadań policyjnych.”

Artykuł 33/A podkreślał miano firmy operacyjnej jako realizatora państwowych zadań i ich zakres, metodę rozliczania płatności, procedury ścigania przestępstw oraz miejsca zakupu praw użytkowania. Natomiast Artykuł 33/B w dużym skrócie nadawał zwierzchność w ustalaniu opłat, odcinków, kar i warunków płatności ministrowi transportu oraz regulował przetwarzanie danych osobowych. Stanowił o wyższości i kontroli aparatu władzy nad poborami opłat. W styczniu 1996 roku odcinek M1 Győr–Hegyeshalom, jako pierwsza prywatna autostrada uruchomiła koncesyjną opłatę, pobieraną na bramkach za odcinek 43 km. Nie była to jeszcze winieta. Stawkę powiązano z przejazdem konkretnym odcinkiem. Do 1998 dołączyły autostrady M3, M15, i M5.  

Dla ciekawych polecam zapoznać z tymi materiałami:

https://www.ppiaf.org/sites/ppiaf.org/files/documents/toolkits/highwaystoolkit/6/pdf-version/hungary.pdf

https://proceedings-durban2003.piarc.org/en/pdf/doc_pdf/rap_nat/RN-HU5-e.pdf

Do 1998 roku drogi były finansowane przez podatki obywateli. Z powodu braków w budżecie, potrzeb infrastrukturalnych oraz prywatyzacji firm drogowych, w pierwszej połowie lat 90 opłaty autostradowe miały być remedium na bolączki państwa. Co ważne, nie było jednego operatora technicznego. M1/M15 obsługiwało konsorcjum ELMKA, M5 AKA, a pozostałe odcinki spółki państwowe. Sytuacja ta nie potrwała jednak za długo. Okazało się, że bardzo duża ilość Węgrów unikała płatnych odcinków z powodu pobudek oszczędnościowych. Nie pomagał również fakt, że w przeliczeniu na km ceny za przejazd M1/M15 były wówczas najwyższe w Europie. Dla odmiany, M5 czy M3 radziły sobie dosyć nieźle. Jednakże nie da się zapanować nad systemem zupełnie mieszanym. Węgierski Klub Samochodowy zaczął domagać się unifikacji, stawiając państwo jako jedyną gwarancję wyjścia z kryzysu. Sprawa ta zresztą została wykorzystana przez opozycję, która na zasadzie ponadpartyjnej zgody postanowiła zastąpić ELMKA państwową firmą NyuMA i zredukować opłatę o 50% na M1/M15. W tej sytuacji w 1998 roku powstaje rozporządzenie 45/1998 wprowadzające winiety. W 2000 roku na podstawie rządowego dekretu na autostradach M1 i M3 debiutują one jako środek na pokrycie jedynie kosztów utrzymania i eksploatacji, ale co najważniejsze spotykają się z pozytywnym odzewem kierowców. AKA przetrwała, ale musiała uczestniczyć w ujednoliconym systemie, rezygnując z bramek (zdemontowanych w 2004 roku). Proces stworzenia ogólnokrajowego systemu trwał do 2004 roku. Lata 2005-2008 to okres przejściowy, w którym zaczęto eksperymentować ze sprzedażą internetową, SMS i telefoniczną. W 2007 roku powstały dwa rozporządzenia 36 i 37 na podstawie których 1 stycznia 2008 roku zadebiutowała pierwsza e-winieta. Co do dróg ekspresowych, były one stopniowo obejmowane opłatami od 2007 roku. Proces znacząco przyspieszył w 2015, jednak nigdy nie wprowadzono zasady, że wszystkie bez wyjątku muszą być płatne.

SYTUACJA OBECNA

Jeśli chodzi o ciężarówki, to w 2013 uruchomiono system HU-GO, który wprowadził dla pojazdów powyżej 3,5t opłatę zależną od przejechanych kilometrów. Operatorem  technicznym była państwowa spółka NÚSZ, która odpowiadała również za e-winiety osobówek. Zmieniło się to od 1 stycznia 2026 roku, gdy zadania NÚSZ związane z opłatami zostały przekazane Magyar Közút (Węgierskie Drogi Publiczne), państwowej spółce zarządzającej około 31 tysiącami dróg krajowych. To właśnie tutaj można zarejestrować się do systemu. Strona posiada tłumaczenie na język polski:

National Toll Payment Service Plc. 

Procedura zakupu krok po kroku jest zbliżona do poprzednich przykładów, ale posiada pewien znaczący wyjątek. Tutaj znajdziecie państwo instrukcję obsługi w języku angielskim (wyrzuca na ekran główny po wyborze języka polskiego):

Frequently asked questions | Hungarian Public Roads Nonprofit PLC – Toll Division 

W dużym uproszczeniu: rejestrujemy się na hu-go.hu i podajemy potrzebne dane, kupujemy urządzenie pomiarowe u zadeklarowanego operatora, podpisujemy kontrakt, rejestrujemy urządzenie w systemie, doładowujemy i ruszamy. Mamy dwie formy urządzeń – instalowane w pojeździe i mobilne. Tak jak mówiłem, jest to opis skrótowy. O ile idea jest praktycznie taka sama jak w Czechach i na Słowacji, to jednak jest dużo bardziej skomplikowana i wymaga uważnej lektury instrukcji podanych w linkach. Sama strona krajowego zarządcy dróg Magyar Közút Nonprofit Zrt. zaleca kontakt z biurem obsługi. Wracając do wyjątku, jest możliwa jazda bez rejestracji w systemie, kupując bilet na stronie. Jest on wtedy ważny od daty zakupu, a jego okres ważności wynosi 300 minut. Nie ma możliwości zakupu “na zapas” oraz zwrotów.

Dla samochodów osobowych istnieje wiele rodzajów winiet: jednodniowa, 10-dniowa, miesięczna, roczna ogólnokrajowa, roczna komitatowa i regionalne M1. Istnieją także 4 kategorie: D1M, D1, D2 i U o różnym przeznaczeniu. Proces zakupu jest dużo prostszy i polecam tutaj obejrzeć film na kanale 4LiveTechTv, ponieważ jest on świetnie wytłumaczony na przykładzie praktycznym.

WINIETY ONLINE WĘGRY .PORADNIK JAK KUPIĆ. 

Winietę musimy kupić przed wjazdem na drogę płatną i posiadać przy sobie potwierdzenie. W 2018 roku dla zapominalskich została wprowadzona “klauzula 60 minut”, która daje kierowcy szansę na zakup pomimo poruszania się na odcinku. Po 2015 roku pojawiła się interesująca alternatywa dla tradycyjnych e-winiet: winiety komitatowe (komitat to funkcjonująca od czasów średniowiecza nazwa węgierskiego województwa). Dzięki niej można jeździć na każdej płatnej drodze w obrębie określonego komitatu. Jest ona zdecydowanie tańsza od rocznej, ale trzeba uważać i znać podział administracyjny Węgier.

POLSKA I WINIETY

W Polsce funkcjonowały winiety, ale nie do końca. Najważniejsza różnica polegała na tym, że polskie winiety nie obejmowały powszechnie samochodów osobowych. Były przeznaczone na przewóz drogowy pojazdami ciężarowymi oraz autobusami. System wprowadzono 1 stycznia 1998 r. na podstawie rozporządzenia ministra transportu z 3 grudnia 1997 r. Początkowo przepisy odnosiły się do dróg krajowych wykorzystywanych w międzynarodowym transporcie drogowym. Kierowca lub przedsiębiorca kupował papierową „kartę opłaty” ważną przez określony czas. Dostępne były karty dobowe, siedmiodniowe, miesięczne, półroczne i roczne, a ich cena zależała od rodzaju pojazdu oraz dopuszczalnej masy całkowitej. Wzory pierwszych kart: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1997/993/text.pdf. 

Z czasem wysokość opłaty zaczęto różnicować nie tylko według masy, lecz także liczby osi oraz normy emisji spalin (punkt wspólny dla całego V4), a opłata była czasowa. Od 21 października 2006 r. karta otrzymała postać klasycznego systemu winietowego, czyli dwóch części: samoprzylepnej umieszczanej na szybie oraz odcinka kontrolnego przechowywanego w pojeździe. Podczas kontroli należało posiadać obydwie części. Tutaj link ze wzorami naklejek: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/oplaty-za-przejazd-po-drogach-krajowych-17297109

Najwyższa Izba Kontroli określiła ten system jako “ryczałtową opłatę zależną od czasu korzystania z infrastruktury” .

DLACZEGO ZDECYDOWANO SIĘ WYCOFAĆ WINIETY?

Zauważam 3 główne czynniki. Po pierwsze, nieudana próba ministra infrastruktury Marka Pola wprowadzenia winiet dla samochodów osobowych, która osłabiła ich reputację. Po drugie, na przewoźników nałożono podwójne opłaty: winieta za drogę krajową, a potem bramka za odcinek prywatnego podmiotu. W 2005 roku postanowiono się tym zająć: zwolniono kierowców od płatności na punkcie poboru i pozwolono na przejazdy za ukazaniem winiety. Tylko że koncesjonariusz musiał dostać za to pieniądze, a te uiszczał Krajowy Fundusz Drogowy. To spowodowało sytuację bardzo mocnej presji finansowej na KFD oraz skomplikowania wymian pomiędzy podmiotami państwowymi a spółkami autostradowymi. I po trzecie uznano, że system kilometrowy w polskich realiach będzie bardziej szczelny, zrozumiały i sprawiedliwy dla użytkowników podróżujących rzadziej i krócej. Ogólnie rzecz biorąc, nie zakwestionowano idei poboru opłat, jednakże sama metoda płatności musiała odejść. 7 listopada 2008 roku uchwalono ustawę zmieniającą stary system, wygaszając stopniowo sprzedaż winiet. Proces ten trwał łącznie do 2011 roku. Wtedy to zadebiutował viaTOLL:

Ciężarówki i autobusy otrzymywały urządzenia viaBOX, które komunikowały się z bramownicami ustawionymi nad drogami. Przewoźnik przestał więc kupować prawo do korzystania z dróg przez tydzień, miesiąc lub rok, a zaczął płacić za konkretne kilometry. W 2021 r. viaTOLL został zastąpiony przez państwowy system e-TOLL, wykorzystujący pozycjonowanie satelitarne GNSS. Aktualne zasady opisuje Ministerstwo Infrastruktury.